Na het paasweekend is het erg toepasselijk om een verhaal te vertellen over een ei en daarbij dacht ik aan het ei van Columbus, symbool voor het vinden van een simpele oplossing voor een uitdagend probleem. Decennialang proberen we fossiele grondstoffen te vervangen door biogene alternatieven, maar de weg naar duurzaamheid blijkt hobbeliger dan gedacht. De overheid worstelt met de taak om zowel de industrie te helpen verduurzamen als de publieke opinie tevreden te stellen. Het lijkt alsof er geen winnaars zijn in deze situatie – voorstanders vinden de vooruitgang te traag, beleid te onzeker en subsidies niet toereikend, terwijl tegenstanders vrezen voor de impact van deze groeiende markt op het milieu, biodiversiteit en beschikbaarheid van hout en voedsel.
De kritiek richt zich voornamelijk op subsidies die worden gegeven aan grote bedrijven om duurzame energie of producten te produceren. Er is angst dat oerbossen worden gekapt voor biomassa, wat in werkelijkheid ongegrond is (NEa concludeert dat biogrondstoffen vanuit Estland in Nederland duurzaam zijn). Biomassa heeft nu echter een ‘randje’ gekregen, wat het lastig maakt om vooruitgang te boeken in verduurzaming. Toch is biomassa een van de weinige grondstoffen die we kunnen gebruiken voor deze transitie naar duurzaamheid.
Biomassa komt niet alleen van houtige bronnen, maar ook van agri-reststromen en slibben. Wereldwijd is ontbossing nog steeds een probleem (Financiële instellingen voedden ontbossing met bijna 300 miljard euro, deze coalitie grijpt in | Change Inc.), voornamelijk omdat we erg veel voedsel en grondstoffen nodig hebben, waarbij trouwens bio-energie niet als oorzaak wordt genoemd. Het gebruik van biomassa bij biobased bouwen, biobrandstoffen en biomaterialen is reeds jaren een vanzelfsprekendheid. In huis vinden we veel hout terug, bijvoorbeeld in de constructie van het huis, kasten, tafels en stoelen. Wanneer dit hout wordt afgedankt en naar de milieustraat wordt gebracht, wordt het vaak weer gerecycled tot plaatmateriaal. Zelfs de olie uit de frietpan kan worden omgezet in biobrandstof, terwijl het GFT-afval uit je bak mogelijk wordt gebruikt om groen gas te produceren voor het verwarmen van je huis. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe de markt al op grote schaal biomassa gebruikt en daarbij automatisch kiest voor de meest geschikte toepassingen.
De uitdaging ligt in de groeiende consumptie en de angst voor een tekort aan grondstoffen. Is dit terecht of zijn we toch goed bezig (bossen duurzaam beheren voor klimaatbestendigheid)? De uitdaging ligt volgens mij in ons consumptie gedrag. We willen alles hebben en steeds meer en sneller en vaker. We gebruiken alles het liefst ook maar een keer want nieuw is beter. Van de week publiceerde onderzoeksorganisatie Global Foorprint Network een rapport waaruit blijkt dat als iedereen zo zou leven als Nederland, we vier aardbollen nodig hebben. Het aanpassen van ons eigen gedrag is dus een vereiste voor een gezonde en duurzame toekomst. De makkelijkste en snelste manier is om eerst naar onszelf te kijken en minder te consumeren dan dat we proberen alles maar duurzaam te maken.
Als we dan toch biomassa moeten gebruiken is het telen van specifieke gewassen een mogelijke oplossing. Deze snelgroeiende gewassen kunnen meerdere keren per jaar worden geoogst en hebben relatief weinig water nodig. Ze kunnen groeien op bodems die niet altijd geschikt zijn voor landbouw, en verbeteren vaak ook de bodemkwaliteit. Bovendien kunnen ze worden geteeld op slechte voedingsbodems zoals voormalige mijnbouwlocaties, waar ze niet alleen zorgen voor werkgelegenheid en andere sociale voordelen bieden, maar ook de bodem reinigen waardoor in de toekomst landbouw weer mogelijk kan zijn. Het kunnen produceren van een constante kwaliteit van biogrondstoffen en garantie van kwaliteit en hoeveelheden maken het ook voor de industrie een zeer geschikte grondstof om te gebruiken en hierin te investeren.
Ondanks deze voordelen zien we hierin maar weinig vooruitgang. De huidige discussies rondom biomassa maken het voor de overheid lastig dit in de juiste context te plaatsen, gezien de uitdagingen die het met zich mee kan brengen. Toch ben ik ervan overtuigd dat het verbouwen van specifieke biomassa kleine lokale gemeenschappen ten goede kan komen, een impuls geeft aan het gebruik van biomassa als grondstof voor de industrie en chemie en we naast een duurzame grondstof ook een duurzame industrie creëren.
Is dit het ‘ei van Columbus’, ik laat dat aan de lezer over maar het is wel laaghangend fruit en het zou zonde zijn als we daar geen werk van maken. En wat is nu leuker dan met een hele groep mensen op zoek gaan naar dit ei dus samen met overheden, NGO’s en industrie op pad om dit nu echt vorm te geven zou ik zeggen.
Over de auteur
John Bouterse
Managing director Komercon B.V. en directeur van Platform Bio-Economie
John Bouterse is mede-eigenaar van Komercon B.V., directeur Platform Bio-Economie en lid van diverse werkgroepen welke zich met de verschillende vraagstukken en beleid t.a.v. inzet en duurzaamheid van biomassa bezighouden. Vanuit zijn expertise is John dagelijks bezig om afval en biomassa een nieuwe hoogwaardige bestemming te geven en vanuit dit perspectief kijkt hij in deze blogs naar de bijzondere ontwikkelingen en mogelijkheden die biomassa biedt en de uitdagingen die hierbij komen kijken.
