Nederlandse afvalenergiecentrales ontwikkelen zich van nationale afvalverwerker tot onderdeel van een Europees systeem voor afval, grondstoffen en energie. In die rol kunnen zij richting 2030 uitkomen op een netto negatieve CO2-balans, mits zij daadwerkelijk CO2 afvangen en opslaan. Dat is de kernuitkomst van de studie Toekomstscenario’s voor Nederlandse AEC’s in een EU context, die TNO op 18 juni 2026 afrondde.
Het onderzoek is uitgevoerd door Rick Scholtes, Toon van Harmelen, Tom Ligthart en Alix Reichenecker, in opdracht van zes in Nederland gevestigde afvalenergiecentrales. Het bouwt voort op een eerdere TNO-studie uit 2024 voor de ministeries van EZK en IenW, en voegt daar de Europese context en een aantal technologieën aan toe die eerder buiten beeld bleven, waaronder CO2-afvang en -opslag, nascheiding van plastic, metalen en drankenkartons, en metaalterugwinning uit bodemas. De milieuprestaties zijn bepaald met een levenscyclusanalyse volgens ISO 14040 en 14044.
De cijfers laten een duidelijke omslag zien. In het beleidspad voor 2030, waarin Nederland zijn circulaire doelen haalt en geen CO2 afvangt, komt het saldo uit op 1.388 kton CO2-equivalent, of 732 kton wanneer de vermeden productie van primaire kunststof wordt meegeteld. Zodra CCS wordt toegepast, slaat dat om naar min 1.538 kton, en met vermeden kunststofproductie naar min 2.193 kton. TNO wijst erop dat die omslag niet alleen komt door het wegnemen van fossiele emissies. Doordat ook de biogene CO2 uit het verbrande afval permanent wordt opgeslagen, ontstaat een negatieve klimaatbijdrage. Van het gemengd stedelijk afval bestaat volgens de gehanteerde sorteeranalyses ongeveer een derde uit groente-, fruit- en tuinafval en bijna een vijfde uit papier en karton, stromen die de biogene fractie grotendeels bepalen.
Minder Nederlands afval, meer Europees aanbod
Tegelijk krimpt de binnenlandse basis. Waar in 2021 nog 7.462 kton afval werd verbrand, daalt het beschikbare Nederlandse aanbod in het beleidspad naar 5.108 kton in 2030, terwijl de verwerkingscapaciteit op ongeveer 7.390 kton per jaar wordt geschat. Zonder aanvullende stromen ontstaat onderbenutting, en daarmee volgens de onderzoekers ook minder investeringsruimte voor de CCS-installaties die de klimaatwinst moeten leveren.
Die ruimte kan volgens de studie deels uit Europa komen. EU-lidstaten mogen uiterlijk in 2035 nog maximaal tien procent van hun stedelijk afval storten, een doel dat eerder voor 2030 gold. Uit de Early Warning-rapportages leidt TNO af dat een flink aantal landen dat niet gaat halen, met een potentieel overschot van ongeveer 30.000 kton in 2030, vooral in Spanje, Griekenland, Roemenië, Polen, Portugal, Tsjechië, Hongarije, Italië en Bulgarije. De onderzoekers benoemen zelf de beperkingen van deze schatting, omdat er geen zicht is op de concurrentie om die stromen. Verwerking in Nederland voorkomt wel de methaanemissies die bij storten vrijkomen, wat TNO koppelt aan de Global Methane Pledge die Nederland heeft ondertekend.
Kanttekeningen bij de bredere milieuprestatie
Een betere CO2-score betekent niet dat alles verbetert. Van de zeventien overige milieueffectcategorieën verslechtert in elk scenario het merendeel ten opzichte van 2021, vooral doordat de vermeden emissies uit energieproductie afnemen naarmate de Nederlandse elektriciteitsmix schoner wordt. Verbetering treedt vooral op bij toxiciteit. TNO tekent daarbij aan dat de installaties en infrastructuur voor CO2-afvang niet zijn meegerekend, wat de milieudruk licht onderschat, terwijl het weglaten van vermeden kunststofproductie in deze berekening juist tot een overschatting leidt.
Ook plaatst het rapport een voorbehoud bij de gehanteerde aannames. Het Planbureau voor de Leefomgeving constateert dat circulaire doelen in de praktijk regelmatig achterblijven bij de ambities, waardoor het beschikbare afvalaanbod hoger kan uitvallen dan aangenomen. Voor 2050 is de bandbreedte volgens TNO zo groot dat zowel schaarste als overvloed mogelijk is. Het advies luidt dan ook om verwerkingscapaciteit niet te snel af te bouwen, en beslissingen over capaciteit, recyclingdoelen, import en CO2-opslag in onderlinge samenhang te nemen.
Rapport TNO: Toekomstscenario’s voor Nederlandse AEC’s in een EU context
Foto: AI generereerd beeld door Kristina, Adobe Stock
