Het kabinet voert een marktbreed capaciteitsmechanisme in om te voorkomen dat Nederland op termijn te weinig elektriciteit heeft wanneer zon en wind weinig opleveren. Voor regelbare bio-energie kan dat gunstig uitpakken, want het nieuwe systeem beloont precies wat biomassa- en biogasinstallaties goed kunnen, namelijk stroom leveren op het moment dat die nodig is.
Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei maakte het besluit bekend in een brief aan de Tweede Kamer van 19 juni. De eerste veiling moet in 2028 plaatsvinden en het mechanisme moet in de winter van 2029-2030 operationeel zijn. De invoering hangt nog af van goedkeuring door de Europese Commissie.
Met het mechanisme krijgen partijen die stroom kunnen leveren of hun verbruik tijdelijk kunnen terugschroeven een vergoeding om vermogen achter de hand te houden, ook als die capaciteit slechts beperkt wordt ingezet. De aanleiding is de Monitor Voorzieningszekerheid van netbeheerder TenneT. Daaruit blijkt dat de norm van maximaal vier uur verwachte stroomtekorten per jaar in alle scenario’s al rond 2030 wordt overschreden, doordat de vraag groeit door datacenters en elektrificatie terwijl het regelbare productievermogen afneemt. TenneT gaat de veilingen organiseren, waarbij geselecteerde partijen een vergoeding krijgen bovenop hun gewone inkomsten op de elektriciteitsmarkt.
Een voordeel dat zon en wind niet hebben
Hier ligt de kans voor de bio-energiesector. Biomassa- en biogasinstallaties zijn niet afhankelijk van het weer en kunnen op afroep produceren. Een bio-WKK, een installatie die tegelijk warmte en elektriciteit opwekt (warmtekrachtkoppeling), of een biogascentrale die snel kan op- en afregelen, sluit goed aan bij wat een capaciteitsmarkt waardeert. Omdat Europese regels voorschrijven dat het mechanisme technologieneutraal is, kunnen naast elektriciteitscentrales ook batterijen en vraagrespons meedoen, en in principe dus ook regelbaar bio-vermogen. Vraagrespons betekent dat bedrijven hun stroomverbruik op piekmomenten tijdelijk verlagen.
Tot nu toe werd bio-energie vooral gewaardeerd om de hoeveelheid groene stroom die ze produceert en om de CO2-reductie die dat oplevert. Met de capaciteitsmarkt komt daar een nieuwe vorm van waarde bij: de zekerheid dat een installatie er staat en kan leveren op het moment dat het systeem krap zit. Voor installaties die snel kunnen reageren op prijssignalen, of die warmte en elektriciteit combineren, kan dat een tweede inkomstenbron worden.
Nu is het moment om aan tafel te zitten
De capaciteitsmarkt markeert een verschuiving in het Nederlandse energiesysteem, van een focus op zoveel mogelijk duurzame productie naar een aparte beloning voor beschikbaarheid en flexibiliteit. Dat speelt regelbare hernieuwbare bronnen in de kaart. Het ministerie van Klimaat en Groene Groei, toezichthouder ACM en TenneT werken de regeling de komende periode verder uit, samen met betrokken partijen, en nemen daarbij de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem mee die rond de zomer verschijnt.
In die uitwerking valt de winst te halen. Brancheorganisatie VEMW dringt aan op snelle duidelijkheid over de inzet en randvoorwaarden van biomassa, zodat bestaand regelbaar vermogen niet voortijdig verdwijnt. Zodra die voorwaarden er liggen en de Europese Commissie akkoord is, kunnen bio-installaties zich melden voor de eerste veiling in 2028.
Bron: Rijksoverheid
Illustratie, gemaakt met behulp van AI.
