Bioplastics kunnen een grotere rol krijgen in een economie die minder afhankelijk wil worden van olie en gas. Dat stelt European Bioplastics in een nieuwe publicatie over duurzame biomassa voor bioplastics. De brancheorganisatie ziet biobased plastics als een belangrijke bouwsteen voor de Europese bio economie. Tegelijk raakt de publicatie aan een gevoelig punt in het debat over biomassa, namelijk het gebruik van landbouwgrond en de mogelijke concurrentie met voedsel.
Kunststof heeft koolstof nodig
De verduurzaming van de chemische industrie is anders dan de verduurzaming van elektriciteit. Stroom kan worden opgewekt met windmolens, zonnepanelen of andere niet fossiele bronnen. Voor kunststoffen ligt dat ingewikkelder. Plastic bestaat voor een belangrijk deel uit koolstof. Die koolstof komt nu vooral uit fossiele grondstoffen zoals olie en gas.
Biobased plastics gebruiken koolstof uit biologische bronnen. Dat kunnen landbouwgewassen zijn, zoals maïs, tarwe, suikerbiet of suikerriet. Maar ook reststromen uit landbouw, bosbouw en industrie kunnen een rol spelen. European Bioplastics noemt zetmeel, suiker en plantaardige oliën belangrijke grondstoffen voor de huidige sector. Daarnaast kijkt de industrie naar bronnen zoals stro, bagasse, houtpulp, bast, takken, lignine en organische reststromen.
Biobased koolstof is nog een klein deel van de chemie
Volgens European Bioplastics was in 2023 ongeveer 5,5 procent van de koolstofvraag van de Europese chemische sector biobased. De rest kwam dus nog vooral uit fossiele bronnen. De brancheorganisatie stelt dat het aandeel biobased koolstof sterk moet groeien als de chemische industrie richting 2050 minder fossiel wil worden.
Dat maakt de discussie over grondstoffen belangrijker. Als meer kunststoffen, coatings, lijmen en andere chemische producten worden gemaakt uit biologische koolstof, neemt de vraag naar biomassa toe. Dan gaat het niet alleen om de vraag hoeveel biomassa beschikbaar is. Het gaat ook om de vraag waar die biomassa de meeste waarde heeft.
Landgebruik voor bioplastics is nu klein
European Bioplastics stelt dat het huidige landgebruik voor bioplastics zeer beperkt is. Volgens de organisatie bedroeg de wereldwijde productiecapaciteit van bioplastics in 2024 ongeveer 2,47 miljoen ton. Daarvoor was naar schatting 0,624 miljoen hectare landbouwgrond nodig. Dat is volgens de berekening van European Bioplastics ongeveer 0,013 procent van het wereldwijde landbouwareaal van 4,8 miljard hectare.
Met die cijfers wil de organisatie laten zien dat bioplastics op dit moment nauwelijks beslag leggen op landbouwgrond. Ook stelt European Bioplastics dat de impact op landgebruik beperkt kan blijven als de sector verder groeit. Dat is een belangrijke claim, omdat bioplastics regelmatig kritiek krijgen vanwege mogelijke concurrentie met voedselproductie.
Wereldwijde cijfers vertellen niet het hele verhaal
De cijfers laten zien dat bioplastics nu maar een klein deel van het mondiale landbouwareaal gebruiken. Toch is landgebruik meer dan een percentage op wereldschaal. Het maakt uit waar gewassen worden geteeld, welke gewassen worden gebruikt, hoe de bodem wordt beheerd en of er druk ontstaat op natuur, water of voedselproductie.
European Bioplastics schrijft zelf dat duurzame herkomst van grondstoffen een voorwaarde is. Ontbossing, schade door slechte landbouwpraktijken en schending van sociale criteria moeten volgens de organisatie worden voorkomen. Certificering kan daarbij helpen. De organisatie noemt onder meer bestaande systemen voor duurzame biomassa en richtlijnen uit de Europese richtlijn voor hernieuwbare energie.
Ook de Europese Commissie is voorzichtig in haar formulering. Volgens de Commissie kunnen biobased, biologisch afbreekbare en composteerbare plastics een duurzamer alternatief zijn voor fossiele plastics. Tegelijk brengen ze eigen duurzaamheidsvragen en afwegingen met zich mee. Daarbij noemt de Commissie onder meer grondstofgebruik, etikettering, toepassing en verwerking na gebruik.
Biobased is niet hetzelfde als afbreekbaar
In het publieke debat lopen begrippen vaak door elkaar. Biobased plastic betekent dat de grondstof geheel of gedeeltelijk uit biologische bronnen komt. Dat zegt niet automatisch iets over de afbreekbaarheid. Een biobased plastic kan dezelfde eigenschappen hebben als een fossiele kunststof en dus niet vanzelf afbreken in de natuur.
Andersom kan een biologisch afbreekbare of composteerbare kunststof ook fossiele grondstoffen bevatten. De Europese Commissie wijst erop dat composteerbare plastics meestal alleen afbreken onder specifieke omstandigheden, bijvoorbeeld in industriële composteerinstallaties. Ze moeten dan ook apart worden ingezameld.
Dat onderscheid is belangrijk voor consumenten, bedrijven en afvalverwerkers. Een biobased verpakking hoort niet automatisch bij het groenafval. En een composteerbare verpakking levert alleen voordeel op als de afvalketen daarop is ingericht.
Recycling blijft nodig
Biobased plastics kunnen fossiele koolstof vervangen door biogene koolstof. Daarmee kunnen ze helpen om de afhankelijkheid van olie en gas te verminderen. Maar ze lossen het plasticvraagstuk niet vanzelf op. Ook biobased plastics moeten zo worden ontworpen dat ze kunnen worden hergebruikt of gerecycled.
De Europese Commissie benadrukt dat biologisch afbreekbare en composteerbare plastics vooral passen bij toepassingen waarin verminderen, hergebruik of recycling niet goed mogelijk zijn. Dat sluit aan bij de afvalhiërarchie, waarin voorkomen en hergebruik voor recycling en verwerking komen.
Voor de plasticsector blijft dus een dubbele opgave bestaan. De koolstofbron moet minder fossiel worden, maar materialen moeten ook beter in kringlopen blijven. Zonder goede inzameling en verwerking blijft ook een biobased plastic een afvalprobleem.
De keuze voor biomassa wordt scherper
De discussie raakt ook aan Nederlands en Europees beleid. Als de vraag naar biogrondstoffen groeit, ontstaat vanzelf de vraag welke toepassingen voorrang krijgen. Gaan suikers, zetmeel en reststromen naar verpakkingen, bouwmaterialen, chemie, brandstoffen of bodemverbetering?
Bioplastics kunnen helpen om fossiele koolstof te vervangen, vooral in toepassingen waar weinig alternatieven zijn. Maar die rol wordt sterker als de grondstoffen duurzaam zijn, de productie transparant is en het materiaal na gebruik opnieuw wordt gebruikt of gerecycled.
De publicatie van European Bioplastics laat zien dat het huidige landgebruik voor bioplastics klein is. Dat is een relevant gegeven in een debat dat vaak scherp wordt gevoerd. Tegelijk is het een sectorpublicatie. De cijfers geven richting, maar nemen de bredere afweging niet weg. Naarmate de vraag naar biobased koolstof groeit, wordt ook de vraag belangrijker hoe Europa beschikbare biomassa verdeelt over voedsel, materialen, chemie, energie en bodem.
Bron: european-bioplastics.org
Foto gemaakt d.m.v. AI ter illustratie
