De verduurzaming van de Nederlandse industrie verloopt met vallen en opstaan. Waar het ene moment projecten de pan uit rijzen, blijft er het volgende miljarden subsidiegeld onbenut. Dit patroon tekent zich af in de nieuwste cijfers over de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie, kortweg SDE++. Een aanzienlijk deel van het budget, bestemd om de industrie te helpen bij de energietransitie, bleef vorig jaar ongebruikt. Deze onverwachte overschot van miljarden werpt een kritische blik op de kloof tussen beleid en praktijk.
Vier en een half miljard euro op de plank
Van het totaal beschikbare budget van elf en een half miljard euro voor de SDE++ regeling in 2024 is bijna de helft niet benut. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO, keurde aanvragen goed voor een totaalbedrag van ruim zeven miljard euro. Hoewel de regeling in 2024 640 projecten van ondernemers subsidieerde, bleef er per saldo een bedrag van vier en een half miljard euro liggen. De reden hiervoor is complex, maar duidt op een disconnectie tussen het aanbod van subsidie en de realiteit in de markt. Het toont aan dat het voor de overheid steeds lastiger is om een inschatting te maken van de financiële behoeften van de industrie.
Vol elektriciteitsnet is de belangrijkste hindernis
Een van de meest opvallende ontwikkelingen is de afnemende aanvraag voor subsidies rondom elektriciteitsopwekking. Historisch gezien werden de meeste aanvragen ingediend voor zonnepanelen op daken van grote bedrijven. Maar deze trend verandert. Hoewel zonnepanelen nog steeds de grootste groep vormen, met 219 goedgekeurde projecten, halveerde het toegekende subsidiebedrag ten opzichte van een jaar eerder. Het voornaamste knelpunt is het overvolle stroomnet, ook wel netcongestie genoemd. Op veel plaatsen in Nederland is het elektriciteitsnetwerk niet in staat om de extra capaciteit van nieuwe zonne en windenergie te verwerken. Daardoor krijgen ondernemers steeds minder vaak een aansluiting voor hun installaties, waardoor investeringen in zonne energie projecten aanzienlijk minder aantrekkelijk worden.
De opkomst van warmte en andere technieken
Tegenover de stagnatie bij de elektriciteitsprojecten staat een opvallende groei in aanvragen voor andere duurzame technieken. Met name projecten gericht op de productie van warmte en moleculen zijn sterk in opkomst. In de categorie lagetemperatuurwarmte werden 85 projecten goedgekeurd. Hierbij valt de groei van lucht water warmtepompen en aquathermie op, technieken die op innovatieve wijze bijdragen aan de duurzame verwarming van gebouwen en kassen. Ook in de categorie hogetemperatuurwarmte is er een toename in aanvragen, met name voor elektrische boilers die worden ingezet om processen in de industrie te verduurzamen. Deze verschuiving laat zien dat bedrijven zoeken naar alternatieve manieren om te verduurzamen nu de mogelijkheden voor elektriciteitsopwekking beperkter zijn geworden.
De regeling past niet altijd bij de praktijk
Het feit dat er opnieuw miljarden op de plank blijven liggen, geeft aan dat de SDE++ regeling niet altijd optimaal aansluit bij de praktijk van de industrie. Rob Gosselink, beleidsadviseur Klimaat en Energie bij de VNCI, de Koninklijke Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie, stelt dat dit een zorgwekkende ontwikkeling is. Omdat de regeling een belangrijke rol speelt in de verduurzaming van de industrie, is het cruciaal dat bedrijven de subsidies ook daadwerkelijk kunnen benutten. De onbenutte miljarden tonen aan dat het Nederlandse beleid en de uitvoerbaarheid in de praktijk verder op elkaar afgestemd moeten worden, wil Nederland de ambities op het gebied van klimaat en energie halen. Het SDE budget voor 2025 is inmiddels verlaagd naar acht miljard euro, wat aangeeft dat de overheid de signalen uit de markt heeft opgevangen.
De SDE++ gaat op 7 oktober weer open en sluit 6 november. Meer informatie vind je op de website van het RVO.
