Met de groei van zon en wind groeit ook de behoefte aan flexibiliteit in het energiesysteem. Bioenergie blijkt verrassend veelzijdig in die rol, maar wordt nog lang niet overal benut. Wat kan wel en wat is nodig om dat te realiseren?
Zon en wind leveren schone energie, maar niet altijd wanneer we die nodig hebben. Daarom groeit de behoefte aan technieken die snel kunnen bijspringen of tijdelijk energie kunnen opnemen. Flexibele bioenergie, energie uit biomassa die zich aanpast aan vraag en aanbod, speelt hierin een stille maar cruciale rol.
Korte en lange termijn
Volgens een recent rapport van IEA Bioenergy zijn er twee hoofdaspecten van flexibiliteit in bioenergie. Op korte termijn kunnen installaties hun elektriciteitsproductie snel op- of afschalen. Denk aan biogascentrales die binnen enkele minuten kunnen reageren. Op langere termijn biedt biomassa de mogelijkheid om energie op te slaan, bijvoorbeeld in de vorm van biogas of bio-olie, die maanden later kan worden ingezet.
Technologieën in verschillende stadia
De technieken lopen uiteen van commercieel beschikbaar tot nog in ontwikkeling. Bekende toepassingen zoals houtverbranding voor warmte zijn wijdverspreid, maar het flexibel inzetten van die systemen gebeurt nog nauwelijks. Zo is verbranding van biomassa of biomassagebaseerde tussenproducten en energiedragers voor de productie van warmte, bijvoorbeeld voor stadsverwarming of in warmtekrachtkoppeling, vrij gebruikelijk. De flexibiliteit van deze eenheden voor positieve ondersteunende diensten wordt echter slechts zelden benut, meestal in landen waar passende prikkels bestaan zoals een flexibiliteitspremie.
Biogasinstallaties met opslagcapaciteit en slimme aansturing kunnen daarentegen al actief balanceren op het net. Innovaties zoals Power to Gas, waarbij overtollige stroom wordt omgezet in waterstof en vervolgens methaan, zijn technisch haalbaar en op kleine schaal gedemonstreerd. Vaak ontbreekt echter een rendabele businesscase. Ook technieken om uit natte biomassa vloeibare of gasvormige energiedragers te maken zijn in opkomst, maar hebben opschaling nodig.
Systeemdenken is essentieel
Flexibiliteit vraagt niet alleen om technologie, maar ook om slimme systeemintegratie. Warmtenetten, industriële processen en transport kunnen profiteren van biomassa die zich aanpast aan de vraag. Tegelijk maakt die brede inzet het des te belangrijker om biomassa efficiënt te gebruiken en concurrerende claims goed af te wegen.
Beleidskeuzes bepalen het tempo
Veel technologieën zijn technisch rijp maar economisch kwetsbaar. Zonder passende marktmechanismen blijven ze onderbenut. Landen die flexibiliteit belonen, bijvoorbeeld met een flexibiliteitspremie zoals in Duitsland, zien sneller groei van deze toepassingen. Ook de opkomst van koolstofprijzen en de vraag naar negatieve emissies, zoals via BECCS, kunnen bioenergie financieel aantrekkelijker maken.
Flexibele bioenergie biedt een unieke combinatie van directe inzetbaarheid en langdurige opslagmogelijkheden. Daarmee is het een waardevolle aanvulling op andere hernieuwbare bronnen. Of die potentie daadwerkelijk wordt benut, hangt af van slimme keuzes in marktontwerp, infrastructuur en beleid.
Download het volledige rapport op ieabioenergy.com: Technologies for Flexible Bioenergy (Updated)
